110-lecie Hufca ZHP Puławy: Domek Pod Kolumnami – pierwsze harcerskie miejsce w dziejach puławskiego skautingu

W 2026 roku świętujemy wyjątkowy jubileusz – 110 lat Hufca ZHP Puławy. Z tej okazji rozpoczynamy cykl poświęcony historii naszego hufca i ludzi, którzy tworzyli ją przez ponad stulecie. Na początek wracamy do jednego z najważniejszych, choć dziś już nieistniejących miejsc puławskiego harcerstwa – Domku Pod Kolumnami.

Domek Pod Kolumnami – prywatna willa i kolebka puławskiego skautingu

Na dawnym skrzyżowaniu ulic Czartoryskich i Alei Małej, w miejscu, które dziś trudno już jednoznacznie wskazać, stała elegancka willa znana jako Dom Pod Kolumnami. Należała do znanego puławskiego lekarza dr. Ksawerego Pasiutewicza i jego rodziny. W latach 1916–1928 działało w niej prywatne gimnazjum dla dziewcząt, prowadzone przez Jadwigę z Pasiutewiczów-Hollakową, córkę właściciela willi. To właśnie tam rozwijał się jeden z pierwszych ognisk harcerskiej aktywności w Puławach.

Drużyna im. Emilii Plater – jedna z pierwszych żeńskich drużyn w regionie

W gimnazjum funkcjonowała żeńska Drużyna Harcerska im. Emilii Plater, której początki opisuje Harcmistrz Ryszard Towalski w książce „Harcerstwo na Ziemi Puławskiej 1916–1947”.
Najważniejsze fakty:

• Drużyna powstała z inicjatywy Tadeusza Młodkowskiego jako drużyna skautowa.
• Początkowo należało do niej ok. 20 dziewcząt.
• Po powstaniu ZHP i połączeniu POS, ZSP i Junactwa w 1918 roku liczyła już 50 harcerek.
• Drużyna posiadała własną izbę harcerską przy ul. Książąt Czartoryskich, w której działała biblioteka licząca 240 książek i czasopism harcerskich.
• Organizacyjnie składała się z 2 plutonów i 6 zastępów.

Sztandar z 1917 roku – niezwykła historia i tajemniczy los

Już w 1917 roku drużyna miała własny sztandar – ufundowany przez Patronat, odpowiednik dzisiejszego Koła Przyjaciół Harcerstwa. Jedną z najbardziej zaangażowanych osób wspierających harcerki była Maria Albrychtowa z Wieczorkiewiczów. Na sztandarze widniał Orzeł Biały w koronie oraz napis „Puławy 1915”. Niestety, los sztandaru pozostaje nieznany – to jedna z nierozwiązanych zagadek lokalnego harcerstwa.

Co zostało z Domku Pod Kolumnami?

W 1928 roku żeńskie gimnazjum połączono z męskim i przeniesiono do budynku „Czartorycha” (I LO im. ks A.J Czartoryskiego w Puławach). Sam Domek Pod Kolumnami zakończył swój byt w 1944 roku, kiedy spłonął podczas działań wojennych. Dziś nie ma po nim śladu, ale pamięć o nim trwa w historii puławskiego harcerstwa – to właśnie tam rozwijało się jedno z pierwszych środowisk dziewcząt, które tworzyły ruch harcerski w naszym mieście.

Artykuł powstał na podstawie książki: hm. Ryszard Towalski „Harcerstwo na Ziemi Puławskiej 1916–1947”, s. 11–13.